Good Design is for Everyone!

Good design should be for everyone!

I always believe in this quotation of mine. I keep asking myself “What I can possibly do as an architect for everyone?” Obviously, I can not run for an office, be one of the MP who can shape the policy, as I hate to play the political game! So what can I do then?

When I was in my architecture school, I had one dream, to become a good architect, but one incident has changed my perception forever. In my fourth year, I was hired by my senior colleague to be his draftsman. He was commissioned a small project working on the rented house conversion to a warehouse in a community in the outskirts of Phnom Penh. Before we began, we had to do a site survey in order to see what we could construct on that plot of land. It was originally built as small rooms for garment workers from factories nearby. When I arrived, I was shocked seeing their living condition. 4-5 people lived in a 3*4 metre room with a small toilet with no functioning living-room or bedroom. The electricity and fresh water were not set up properly. I was traumatised for weeks after learning about this whole situation. I had lived in poverty but never lived in this condition in my life.

The typical layout of rented rooms for the garment workers


My sketching of the former low-cost apartment, late White Building.


I have joined Khmer Architecture Tours since I was in third year at university. Since then, I have realised many things that I wished I could have studied at school. I trained for a year and half, following the senior tour guides to places that I have never seen or found by myself. Those places open my eyes to see a wider picture of the capital- problems and big challenges.  I have seen an old cinema which becomes a slum, the demolition of historical buildings due to lack of regulation and appreciation of people and many more. I have been to this part of the city where you can find a former timbered Chinese temple and a former catholic chapel. This area excites me the most as I can see how people modified the existing structures to their own residential space and at the same time, the heritage gems. I was traumatised again but this time, I started to think of a way that I can help this.

The pictures of the religious section that excites me the most.


This whole narrative leads me to decide what can I do in the future to help these vulnerable people and the city. The answer is that I can be an advocate and architect by designing public housing for low-income Cambodians like projects we used to have in the 1960s. But how can I do this because there is no public housing project in Cambodia like the one in Singapore which is running by the Housing and Development Board? So I turned to NGOs. I found one, Building Trust Cambodia that working on sustainable buildings in the country and the world. Due to some issues, I missed my chance working for them.

I believe that if you do not give up on what is right, you’ll find a way to get it back. Sometimes, you probably have to cross a mountain or two in order to reach your goal but it always worth your time. Luckily enough, I met an architect-professor from Perth on the 1960s modernist building excursion that I conducted for her. She was interested in what I am aiming for life,so she recommended me to be part of an organisation that she and her students usually help with the design. I did some research on the organisation, RAW Impact, and I just love what they are doing for the low-income communities in Cambodia. I contacted them and here I am working for them for a better living condition of the people of Cambodia. Currently, I am designing a masterplan of a project called, EPM- Every Piece Matters and I hope through my design people can live comfortably. I will update about the process if I have more time.

Some existing projects that RAW Impact has built so far.
The site of EPM project that I am working on.
My schematic sketching of the masterplan of EPM project!

Patrik Schumacher ជាស្ថាបត្យករ អ្នកនយោបាយ ឬក៏ជនអនាធិបតេយ្យនិយម?

ប្រហែលអ្នកទាំងអស់គ្នាបានអាន ឬលឺអំពីព័ត៌មានថ្មីៗនេះអំពីគោលគំនិតរបស់អ្នកដឹកនាំរបស់ការិយាល៏យស្ថាបត្យកម្ម ហ្សាហា ហាឌីត ឈ្មោះ Patrik Schumacher ទៅលើការធ្វើឯកជនភាវូបនីយកម្មទៅលើ លំហសាធារណៈ លំនៅដ្ឋានសង្គម នៅក្នុងទីក្រុងឡុងដ៍របស់ចក្រភពអង់គ្លេសហើយ។ ប៉ុន្តែបើសិនជាអ្នកទាំងអស់គ្នាមិនទាន់បានអានទេ សូមចូលទៅកាន់តំភ្ជាប់របស់ Dezeen នៅទីនេះ។ គាត់បាននិយាយជាសាធារណៈនាកម្មវិធី ពិធីបុណ្យស្ថាបត្យកម្មពិភពលោកនៅទីក្រុងប៊ែកឡាំង ប្រទេសអាល្លឺម៉ង់។ Patrik ព្យាយាមពន្យល់ថា គេគួរតែបោះចោលបទបញ្ញាត្តិផ្សេងៗក្នុងការសាងសង់សង់ផ្ទះសំបែង និងគោលនយោបាយឧបត្ថម្ភធនលើតំលៃផ្ទះសម្បែងពីសំណាក់អាជ្ញាធរ ដើម្បីត្រួសត្រាយផ្លូវឲ្យពួកអ្នកអភិវឌ្ឍលំនៅដ្ឋានមានសេរីភាពកាន់តែច្រើនក្នុងការបង្កើត”តម្លៃសមរម្យ”សំរាប់អ្នកដែលមានចំណូលទាប។ គោលគំនិតទាំង៨របស់គាត់ដើម្បីអាចរកអានបាននៅលើទំនភ្ជាប់ដែលខ្ញុំបានដាក់ជូននៅខាងលើ។

ខ្ញុំមានអារម្មណ៍តក់ស្លុតខ្លាំងមានទែន នៅពេលដែលបានដឹងពីព័ត៌មាននេះ ពីព្រោះខ្ញុំតែងតែគិតថា លំនៅដ្ឋានសង្គម និងកម្មវិធីគោលនយោបាយឧបត្ថម្ភធនលើតំលៃផ្ទះសម្បែង គឺជាមធ្យោបាយតែមួយគត់សំរាប់ពេលឥលូវនេះ ដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហាកំណើនប្រជាជនយ៉ាងគំហុកនៅក្នុងទីក្រុងនានានៅលើពិភពលោក។ ខ្ញុំដឹងថាមនុស្សរស់នៅបស្ចឹមលោកភាគច្រើន មានគំនិតមិនល្អទៅលើលំនៅដ្ឋានសង្គម ដោយសារកត្តាផ្សេងៗជាច្រើន ប៉ុន្តែបើអាគារទាំងនោះរចនាបានត្រឹមត្រូវ និងប្រកបដោយគំនិតច្នៃប្រឌិត ខ្ញុំជឿថាបញ្ហាទាំងពួងដែលពួកគេខ្លាចនឹងរលាយបាត់អស់។ នៅស្រុកយើង គំនិតអវិជ្ជមានអស់នឹង ក៏មានដែរ! ជាក់ស្តែង អាគារប៊ួឌីងស ដែលឃើញសព្វថ្ងៃ។ អ្នកខ្លះមកពីខាងក្រៅសឹងតែមិនហ៊ានដើរកាត់ផង ព្រោះគេគិតថាវាគ្មានសុវត្ថិភាព។ សួរថាតើស្ថាបត្យករ លូ ប៉ាន់ហាប់ និង វិស្វករ Vladimir Bondiasky រចនាវាមិនបានល្អ? ចំលើយជារួមគឺថាអត់មានទេ ពួកគាត់បានសិក្សាអំពីការរស់នៅរបស់ប្រជាជនខ្មែរច្បាស់ណាស់មុននឹងសំរេចចិត្តរចនាវាឡើងបែបនេះ។ គំរោងលំនៅដ្ឋានប្រមូលផ្តុំសង្គមមហិមា នឹងប្រថុយប្រថានបែបនេះ មិនអាចចេះតែរចនាផ្តេសផ្តាស់បានទេ តែដោយសារកត្តាផ្សេងៗជាច្រើនរួមផ្សំគ្នា បានធ្វើឲ្យអាគារមួយនេះមានសភាពទៅជាបែបនេះ។ គួរឲ្យស្តាយដែរដែលគេមានគំរោងវាយកម្ទេចវាចោល ហើយសាងសង់អាគារលំនៅដ្ឋានប្រមូលផ្តុំថ្មី ពីព្រោះថា អាគារប៊ូឌីងគឺជាសំណង់បេតិភណ្ឌមួយរបស់ទីក្រុងភ្នំពេញ ហើយវាជានិមិត្តរូបសំខាន់ក្នុងការបង្ហាញថា ចលនាស្ថាបត្យកម្មសម័យទំនើបនៅលោកខាងលិចបានមកដល់ស្រុកខ្មែរដែរ នៅទស្សវត្សទី៦០។ សង្ឃឹមថាការរចនាអាគារថ្មីនៅលើទីតាំងចាស់មានភាពប្រសើរជាងមុនទៅចុះ ពីព្រោះតាមគំនិតខ្ញុំបើកាលណាការចនាអាគារថ្មីស្រឡាង មិនអាចប្រៀបស្មើនឹងអាគារចាស់នៅលើទីតាំងនោះដែលគេបានវាយកំទេចចោល វាគឺជាការបរាជ័យមួយដ៏ធំធេងក្មុងវិស័យស្ថាបត្យកម្ម។

ឥលូវយើងចូលមកនិយាយពិសាច់រឿងរបស់អត្ថបទដែលខ្ញុំចង់និយាយវិញម្តង។ ការលុបបំបាត់បទបញ្ញាត្តិក្នុងការសាងសង់ផ្ទះសំបែងមិនមែនជាគំនិតត្រឹមត្រូវនោះទេ។ ខ្ញុំប្រហែលជាគិតខុសនៅទីនេះ(ពីព្រោះអត់ទាន់ស្រាវជ្រាវឲ្យដិតដល់ពីបញ្ហានេះ) ប៉ុន្តែមុននឹងមានបទបញ្ញាត្តិសាងសង់ផ្សេងៗ រាជការតែងតែមានអ្នកជំនាញបច្ចេកទេសឆ្លងយោបល់ជាមុនសិនដើម្បីអាចចេញសេចក្តីសំរេចបាន។ ការលុបបំបាត់នេះ នឹងផ្តល់សេរីភាពដល់ស្ថាបត្យករពិតមែន តែផលវិបាកផ្សេងទៀតនឹងកើតមានឡើងជាក់ជាមិនខានដូចជាកង្វះខាតបទដ្ឋានបច្ចេកទេសសុវត្ថិភាពជាដើម។ តើ Patrik ប្រាកដក្នុងចិត្តដែរឬអត់ថា ក្រោយការលុបបំបាត់បទដ្ឋានបច្ចេកទេសសំណង់ ម្ចាស់សំណង់ទាំងឡាយមានមូលធននឹងជ្រើសរើសយកការិយាល័យប្រកបដោយភាពឆ្នៃប្រឌិតដូច ហ្សាហា ហាឌីត មករចនាអាគារឲ្យពួកគេ? មានទឡ្ហីករមួយដែលខ្ញុំចង់លើកមកនិយាយ។ ការិយាល័យ ហ្សាហា ហាឌីត បានទទួលភារកិច្ចដើម្បីរចនាអាគារវិទ្យាស្ថានស្លឹករិត(សូមចុចលើតំណភ្ជាប់នេះដើម្បីមើលអំពីគំរោងដើម) នៅក្នុងទីក្រុងភ្នំពេញ។ ការវាយតំលៃការសាងសង់ជាចុងក្រោយគឺគេត្រូវចំណាយលុយលើគំរោងនេះចំនួន ៤០លានដុល្លាអាមេរិក(ចុចលើតំណភ្ជាប់នេះដើម្បីអានអំពីសេចក្តីលំអិតក្នុងកាសែតភ្នំពេញប៉ុស្តិ៍)។ យើងឃើញថាតំលៃសំរាប់ការរចនានេះ វាមានតំលៃថ្លៃមែនទែន។ ដូចនេះហើយ ពួកម្ចាស់អាគារនឹងមិនមានថវិការគ្រប់គ្រាន់សំរាប់បង់ថ្លៃសេវាទាំងអស់នេះឡើយ។ ពួកគេអាចជ្រើសរើសការិយាល័យផ្សេងទៀតដែលថោកជាង ហើយស្រួលមិនស្រួលគេនឹងសាងសង់ដោយខ្លួនឯងផងក៏មិនដឹង។ បើសេណារីយោចុងក្រោយកើតឡើងមែន ពួកម្ចាស់សំណង់នឹងអាចធ្វើអ្វីតាមតែចិត្តពួកគេទៅហើយ? ប្រការបែបណឹងល្អដែរសំរាប់អនាគតស្ថាបត្យកម្មតាមការយល់ឃើញរបស់Patrik? តែអ្នកខ្លះនឹងក្រកែកដោយលើកឧទាហរណ៍ថា រាជការគួរតែលុបបទបញ្ញាត្តិចេញពីពួកស្ថាបត្យករបានហើយ! ខ្ញុំគិតថាអាណឹងនឹងនៅតែចោទជាបញ្ហា។ សរុបមកនៅផ្នែកនេះ រាជការត្រូវតែមានបទបញ្ញាត្តិសាងសង់នៅក្នុងទីក្រុង ឬជនបទ ដើម្បីបង្ការសេចក្តីពុំគាប់គួរណាមួយកើតឡើងចំពោះសំណង់ និងប្រជាជននៅក្នុងទីកន្លែងនោះ។

ឯកជនភាវូបនីយកម្មទៅលើ លំហសាធារណៈគឺជាមហន្តរាយដ៏ធ្ងន់ធ្ងរចំពោះទីក្រុង និងប្រជាជនដែលរស់នៅទីនោះ។ អ្នកទាំងអស់គ្នាសាកគិតសម៏យទៅមើល ប្រសិនបើរមណីយដ្ឋានប្រវត្តិសាស្រ្តវត្តភ្នំត្រូវបានកាន់កាប់ដោយក្រុមហ៊ុនឯកជន ហើយរាល់ការចូលដើរកំសាន្តម្តងៗត្រូវបង់ប្រាក់ជានិច្ច តើនឹងមានមនុស្សទៅប៉ុន្មាននាក់ក្នុងមូយថ្ងៃ? តើនេះមិនមែនជាវិធីដែលដេញប្រជាជនក្រីក្រមិនមានលទ្ធភាពឲ្យរស់នៅចាកឆ្ញាយពីតំបន់កំសាន្តទេ ? Patrik គាត់ប្រហែលជាយល់បញ្ហានេះច្បាស់ជាងនរណាទៅទៀត។ ក្នុងគំនិតខ្ញុំ លំហសាធារណៈក្នុងក្រុងមិនមែនជារបស់បានមកដោយមិនមានការចូលរួមពីប្រជាជនរស់នៅទីនោះ នោះទេ(ខ្ញុំសូមលើកពីទីក្រុងឡុងដ៍ក្នុងករណីនេះ ដោយសារគាត់និយាយពីទីក្រុងនេះ)។ លំហសាធារណៈនិមួយៗកើតចេញការបង់ពន្ធរបស់ប្រជាពលរដ្ឋទាំងឡាយដែលរស់នៅទីនោះ។ ខ្ញុំគិតថាបើលំហសាធារណៈត្រូវបានគេធ្វើឲ្យក្លាយទៅជាកម្មសិទ្ធឯកជន ដើម្បីតែទាក់ទាញពួកវិនិយោគ នោះប្រព័ន្ធទំនាក់ទំនងសង្គមទាំងមូលនឹងត្រូវបំផ្លាញទាំងស្រុង។ គ្មានការជួបជុំជាសាធារណៈបានឡើយ។ Patrik Schumacher បានទាំងផ្តល់យោបល់ថាផ្លូវថ្នល់ផ្សេងៗក៏គួរតែធ្វើឯកជនភាវូបនីយកម្ម។

កម្មវិធីឧបត្ថមធនទៅលើផ្ទះសម្បែងគួរតែមានជាចាំបាច់។ ខ្ញុំនឹងមិនលើកយកហេតុផលច្រើនមកនិយាយទៀតទេ ដោយមិនចង់ឲ្យមានទាក់ទងខ្លាំងពេកទៅនឹងបញ្ហានយោបាយ។

ជាសរុបសេចក្តីមក ខ្ញុំមានគិតថា Patrik Schumacher បានប្រាសចាកខ្លាំងមែនទែនពីស្ថាបត្យកម្មតាមរយៈគោលការណ៍ទាំង៨ចំនុចដែលគាត់ចង់បានសំរាប់ទីក្រុងឡុងដ៍។ តើនេះជាអ្វីដែលស្ថាបត្យករធ្វើដើម្បីទីក្រុង និងមនុស្សជាតិ? ឡឺ ក័រប៉ុយស៊ីយ៉េ បានធ្វើបដិវត្តចលនាស្ថាបត្យកម្មនៅលើពិភពលោកនៅទស្សវត្សទី២០ ដោយបានបង្ហាញពីគោលគំនិតរបស់គាត់តាមរយៈការរចនាអាគារ ឬក៏ទស្សនវិជ្ជាស្ថាបត្យកម្ម តែអ្នកដឹកនាំរបស់ការិយាល៏យស្ថាបត្យកម្ម ហ្សាហា ហាឌីត មួយរូបនេះ មិនបានធ្វើដូចអ្វីដែល ឡឺ ក័រប៉ុយស៊ីយ៉េ ធ្វើសោះឡើយនៅក្នុងវេទិការនៅទីក្រុងប៊ែកឡាំងនោះ។ ផ្ទុយទៅវិញ គាត់បានធ្វើខ្លួនដូចអ្នកនយោបាយអ៊ីចឹង។ ខ្ញុំគិតថានយោបាយគួរតែទុកនៅឲ្យឆ្ងាយពីវិជ្ជាជីវៈ។ គួររំលឹកថាគាត់បានបោះពុម្ពផ្សាយអំពីគំនិតស្ថាបត្យកម្មនាថ្ងៃអនាគតរបស់គាត់ជាច្រើនផងដែរនៅលើគេហទំព័រ។ ទាំងអស់គ្នាអាចចូលទៅអានបាន។ គាត់គួរតែផ្តោតទៅលើការសរសេទាំងអស់នោះវិញ នេះបើតាមយោបល់ខ្ញុំ ពីព្រោះខ្ញុំចូលចិត្តអានអត្ថបទទាំងអស់នោះ! ប៉ុន្តែប្រហែលភាពអស្មិមានះរបស់គាត់មានទំហំធំធេងហួសប្រមាណទេដឹង ទើបគាត់ត្រូវការនៅលើទំព័រមុខរបស់សារព័ត៌មានស្ថាបត្យកម្មផ្សេង? ខ្ញុំក៏មិនដឹងដែរ ពីព្រោះគឺមានតែគាត់ទេទើបអាចប្រាប់ពីចំលើយនេះបាន៕